Eliza Orzeszkowa - 185 lat po narodzinach i wciąż bez kurzu na półce

W chrzanowskiej bibliotece nazwisko Elizy Orzeszkowej wraca dziś jak przypomnienie, że polska literatura ma swoje filary, których nie da się ominąć. Autorka „Nad Niemnem” nie była tylko wielką pisarką - była też uważną obserwatorką ludzi, historii i codziennych wyborów 📚

• Z Grodzieńszczyzny do literackiego panteonu - tak rodziła się Eliza Orzeszkowa
• W czasie powstania styczniowego nie stała z boku
• Eliza Orzeszkowa i „Nad Niemnem” - książka, która wciąż trzyma poziom

Z Grodzieńszczyzny do literackiego panteonu - tak rodziła się Eliza Orzeszkowa

Eliza Orzeszkowa, z domu Pawłowska, przyszła na świat 6 czerwca 1841 roku w majątku Milkowszczyzna na Grodzieńszczyźnie. Z czasem stała się jedną z najważniejszych postaci polskiego pozytywizmu - pisarką, nowelistką i publicystką, której głos liczył się nie tylko w literaturze, ale i w debacie o tym, jak wygląda odpowiedzialność za drugiego człowieka.

Staranne wykształcenie odebrała na pensji sakramentek w Warszawie. To właśnie tam poznała Marię Konopnicką, a ta znajomość przerodziła się w wieloletnią przyjaźń. W tle jej życia nieustannie szła historia kraju, a Orzeszkowa nie pozostawała wobec niej obojętna ✍️

W czasie powstania styczniowego nie stała z boku

W 1863 roku, podczas powstania styczniowego, wspierała walczących w służbach pomocniczych. W swoim majątku w Ludwinowie ukrywała także chorego Romualda Traugutta, którego później osobiście odprowadziła do granicy. To jeden z tych epizodów, które pokazują, że jej biografia nie zamyka się w gabinecie pisarki - była w samym środku spraw ważnych i trudnych.

Po upadku zrywu narodowego i zesłaniu pierwszego męża, Piotra Orzeszki, na Syberię, unieważniła małżeństwo i osiadła w Grodnie. Od tego momentu całkowicie oddała się literaturze. W jej tekstach coraz mocniej wybrzmiewały sprawy najsłabszych, pomijanych i tych, których zwykle nie było w centrum uwagi.

Eliza Orzeszkowa i „Nad Niemnem” - książka, która wciąż trzyma poziom

Jej najgłośniejszym dziełem pozostaje „Nad Niemnem”, wydane w 1888 roku, dokładnie w 25. rocznicę powstania styczniowego. To powieść, która rozpisuje losy Bohatyrowiczów i Korczyńskich na szerokim, społecznym tle. Praca, pamięć o przeszłości i moralne fundamenty wspólnoty - właśnie na tym Orzeszkowa budowała swój literacki świat 🌿

I chyba dlatego jej książki nie zestarzały się tak, jak mogłoby się wydawać. Nadal czyta się je jak opowieść o tym, co w życiu publicznym i prywatnym naprawdę się liczy: o odpowiedzialności, szacunku do pracy i o pamięci, która nie powinna znikać wraz z kolejnym pokoleniem.

Eliza Orzeszkowa zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie po ciężkiej chorobie serca. Zostawiła po sobie ogromny dorobek, tłumaczony na blisko 20 języków, i reputację pisarki, która potrafiła budzić sumienia nie podniesionym tonem, ale siłą myśli i precyzją słowa.

na podstawie: MBP w Chrzanowie.