Krzysztof Bielawski w Trzebinii o zniszczeniach i ochronie cmentarzy żydowskich

Historia, zdjęcia i konkretne problemy przy trzebińskim cmentarzu żydowskim - gość z Warszawy pokazał, jak wygląda skala zniszczeń w Polsce i wskazał, co tu w Trzebini trzeba załatwić najpilniej.

• Zobacz, co w Trzebini powiedział specjalista od cmentarzy żydowskich
• Dowiedz się, co blokuje naprawę muru i jak mieszkańcy mogą pomóc

Zobacz, co w Trzebini powiedział specjalista od cmentarzy żydowskich

4 września Trzebinię odwiedził Krzysztof Bielawski, historyk i badacz cmentarzy żydowskich w Polsce. Bielawski jest autorem książki Zagłada cmentarzy żydowskich (Wydawnictwo Więź, Warszawa 2020), twórcą strony poświęconej cmentarzom żydowskim oraz wieloletnim pracownikiem Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Obecnie pracuje w Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie, która jest właścicielem 153 cmentarzy w Polsce.

W czasie wizyty na trzebińskim cmentarzu Bielawski ocenił jego stan jako stosunkowo dobry na tle wielu innych nekropolii z listy około 1200 zanotowanych na terenie Polski. Towarzyszył mu w terenie regionalista Leszek Morawiecki, związany ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Trzebińskiej „COR” i współpracujący z Andrzejem Kostką.

Dowiedz się, co blokuje naprawę muru i jak mieszkańcy mogą pomóc

Spotkanie z Autorem odbyło się o godz. 18 w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. A. Asnyka. Rozmowa skupiła się na skali zniszczeń cmentarzy żydowskich w różnych okresach - podczas wojny, w latach powojennych oraz w okresie PRL. Przykłady pokazywane na fotografiach ilustrowały m.in. przekształcanie nekropolii na boiska czy złomowiska oraz wykorzystywanie macew do budowy obór lub jako elementy szlifierskie. Jedna z macew w kształcie koła trzy lata temu została odnaleziona w przydomowym ogródku w Trzebini i przeniesiona z powrotem na cmentarz.

Organizatorka spotkania, Małgorzata Kubarek, poruszyła kwestię odpowiedzialności za stan dziedzictwa żydowskiego. Zarówno Bielawski, jak i uczestnik spotkania wskazali, że potrzebne jest rozwiązanie prawne regulujące utrzymanie cmentarzy przez samorządy, o ile nieruchomości nie należą do osób prywatnych. Podkreślili jednocześnie, że oczekiwanie na działanie Skarbu Państwa jest raczej mało realne.

W przypadku trzebińskiej nekropolii istotne są fakty własnościowe: teren cmentarza leży na trzech działkach, z których jedna jest własnością Gminy Trzebinia, a dwie należą do Skarbu Państwa i są we władaniu Gminy Trzebinia. Nieuregulowany status prawny wymieniono jako główną przeszkodę w przeprowadzeniu koniecznych prac naprawczych muru cmentarnego, który od lat ulega degradacji i kruszeje.

Bielawski zaprezentował także zdjęcia ukazujące zniszczenia i sposoby profanacji macew. Zwrócił uwagę na to, że proces odnawiania i ratowania cmentarzy żydowskich w Polsce rozpoczął się na szerszą skalę w latach 80. XX wieku i trwa do dziś. Temu zagadnieniu poświęcił swoją pracę doktorską, która ma szansę ukazać się drukiem po obronie i poszerzyć wiedzę na temat rekonstrukcji oraz rewitalizacji nekropolii.

Uczestnicy spotkania zadawali pytania, dzielili się wspomnieniami i spostrzeżeniami dotyczącymi lokalnych cmentarzy; te relacje organizatorzy uznali za wartościowe i podziękowali za nie. Na zakończenie spotkania autor podpisywał egzemplarze swojej książki dla zainteresowanych.

Organizatorzy i gospodarze miejsca otrzymali podziękowania za pomoc w przygotowaniu wydarzenia - w szczególności Monice Kłak-Gorlewicz. Wydarzenie odbyło się w ramach projektu „PAMIĘĆ fundamentem ochrony dziedzictwa żydowskiego”, realizowanego w programie „BLISKO - Biblioteka dobra na wszystko”, dofinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025.

Na podstawie: MBP Trzebinia