Fredro nadal rozbraja pułapki codzienności - 150 lat po śmierci komediopisarza

W Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chrzanowie rocznica śmierci Aleksandra Fredry staje się dobrym pretekstem, by zajrzeć do świata jego komedii. To świat sporów o mur, małżeńskich perypetii, rodzinnych ambicji i słów, które potrafią bawić także wtedy, gdy od ich napisania minęły całe pokolenia.

• 150. rocznica śmierci Aleksandra Fredry przypomina, skąd wziął się jego komediowy pazur
• „Zemsta” wciąż działa, bo każdy zna kogoś podobnego
• Fredro pisał szerzej, niż podpowiada szkolny portret

150. rocznica śmierci Aleksandra Fredry przypomina, skąd wziął się jego komediowy pazur

Aleksander Fredro przyszedł na świat 20 czerwca 1793 roku w Surochowie koło Jarosławia. Dorastał w czasach, gdy polska historia była pełna gwałtownych zmian. Jako szesnastolatek wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego, a później uczestniczył w napoleońskich kampaniach, między innymi w wyprawie na Moskwę w 1812 roku.

Za wojenną odwagę otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari oraz francuską Legię Honorową. Po zakończeniu służby wojskowej wrócił do rodzinnych majątków w Galicji. Wtedy coraz mocniej skierował uwagę ku literaturze - i szybko okazało się, że świetnie zna nie tylko wojskowy dryl, ale również ludzkie słabości. 🎭

Fredro obserwował codzienne konflikty z uchem wyczulonym na język i oko skierowanym na obyczaj. Z jego komedii wyłaniają się ludzie uparci, próżni, zakochani, podejrzliwi i gotowi bronić własnego zdania nawet wtedy, gdy rozsądek dawno wyszedł z pokoju.

„Zemsta” wciąż działa, bo każdy zna kogoś podobnego

Najbardziej rozpoznawalnym dziełem Fredry pozostaje „Zemsta”. Spór Cześnika Raptusiewicza i Rejenta Milczka o mur graniczny jest komedią charakterów, ale także bardzo celnie skrojoną opowieścią o tym, jak drobna uraza potrafi urosnąć do rozmiarów wielkiej wojny.

Właśnie ta umiejętność zamieniania codziennych przywar w sceniczny żywioł zapewniła Fredrze trwałe miejsce w polskiej kulturze. Jego bohaterowie są wyraziści, dialogi mają tempo, a sytuacje wynikają z charakterów, nie z przypadkowych sztuczek fabularnych. Dlatego „Zemsta” nie zatrzymała się na szkolnej lekturze. Trafia na sceny teatralne, do ekranizacji i do rozmów, w których cytaty Fredry funkcjonują niemal jak poręczne komentarze do rzeczywistości. 📚

Wśród jego najważniejszych komedii znajdują się także „Śluby panieńskie”, „Pan Jowialski”, „Damy i huzary”, „Dożywocie” oraz „Mąż i żona”. Każdy z tych utworów pokazuje inną odmianę fredrowskiego humoru: od gry pozorów i miłosnych komplikacji po satyrę na rodzinne układy i społeczne ambicje.

Fredro pisał szerzej, niż podpowiada szkolny portret

Komediopisarz nie ograniczał się do teatru. Tworzył bajki, aforyzmy, wiersze i pamiętniki. Szczególne miejsce zajmuje „Trzy po trzy” - wspomnieniowa opowieść o młodości oraz wojennej służbie, uznawana za jeden z cenniejszych polskich pamiętników XIX wieku.

Jego pisarstwo wyróżnia elegancja, lekkość i bardzo praktyczna znajomość ludzkich zachowań. Fredro potrafił śmiać się z wielkich póz, ale nie tracił zainteresowania zwykłym człowiekiem uwikłanym w rodzinne spory, uczucia albo własną ambicję.

Poza literaturą angażował się w życie publiczne i gospodarcze Galicji. Był członkiem galicyjskiego Sejmu Stanowego, wspierał rozwój lokalnych instytucji i uczestniczył w życiu kulturalnym regionu. Pozostał związany z rodzinnymi stronami, prowadząc aktywne życie ziemianina.

Aleksander Fredro zmarł we Lwowie 15 lipca 1876 roku. Po 150 latach jego komedie nadal są czytane, wystawiane i cytowane. Rocznica w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chrzanowie przypomina więc nie tylko sylwetkę autora, lecz także prostą prawdę o dobrej literaturze: jeśli trafnie rozpoznaje ludzkie zachowania, czas nie odbiera jej komizmu. 🙂

na podstawie: MBP Chrzanów.