Kompletny przewodnik po terapii tlenowej i jak pomaga w innych schorzeniach i chorobach

Wysokociśnieniowa terapia tlenowa, znana jako HBOT, to nie tylko metoda leczenia urazów nurkowych – jej skuteczność potwierdzono w regeneracji tkanek, wspieraniu gojenia przewlekłych ran, terapii neurologicznej i odbudowie funkcji po COVID-19. Kiedy tlen staje się narzędziem terapeutycznym, potrafi znacząco skrócić czas rekonwalescencji i zwiększyć skuteczność innych metod leczenia, działając na poziomie komórkowym. Zrozumienie, kiedy i jak ją stosować, otwiera nowe możliwości dla pacjentów z przewlekłymi i opornymi na leczenie schorzeniami.

• Dlaczego terapia tlenowa wpływa na przyspieszenie procesów gojenia i odbudowy tkanek
• W jakich chorobach neurologicznych tlen hiperbaryczny wspiera funkcje poznawcze i neuroregenerację
• Jak terapia tlenowa poprawia rokowania u pacjentów onkologicznych, cukrzyków i osób po COVID-19
• Granice skuteczności terapii tlenowej i kiedy jej stosowanie może przynieść odwrotny efekt

Dlaczego terapia tlenowa wpływa na przyspieszenie procesów gojenia i odbudowy tkanek

W warunkach hiperbarii (czyli w komorze hiperbarycznej, pod ciśnieniem 2–3 ATA), stężenie tlenu rozpuszczonego w osoczu wzrasta nawet 20-krotnie w porównaniu do normy fizjologicznej. To umożliwia dyfuzję tlenu do tkanek niedokrwionych, niedotlenionych lub objętych stanem zapalnym, gdzie klasyczna perfuzja naczyniowa jest niewystarczająca. Efektem jest przyspieszenie procesów angiogenezy, aktywacja fibroblastów oraz regeneracja tkanek łącznych i nerwowych.

Mechanizmy biologiczne aktywowane przez terapię tlenem hiperbarycznym (HBOT) obejmują:

• Zwiększenie ekspresji czynnika wzrostu VEGF – stymuluje powstawanie nowych naczyń krwionośnych w strefach niedokrwiennych.
• Aktywację makrofagów i neutrofili – przyspieszenie fagocytozy i eliminacji martwych komórek.
• Redukcję stresu oksydacyjnego – dzięki wzrostowi aktywności enzymów antyoksydacyjnych (np. dysmutazy ponadtlenkowej).
• Pobudzenie syntezy kolagenu przez fibroblasty – co przyspiesza gojenie ran i przebudowę blizn.
• Zwiększenie wrażliwości receptorów insulinowych – co poprawia gojenie u pacjentów z cukrzycą.

HBOT znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu trudno gojących się ran (stopa cukrzycowa, owrzodzenia żylne), w terapii martwicy popromiennej, przeszczepów skórnych i urazów tkanek miękkich.

W jakich chorobach neurologicznych tlen hiperbaryczny wspiera funkcje poznawcze i neuroregenerację

Mózg zużywa około 20% całkowitego tlenu ustrojowego – w stanach patologicznych, takich jak udar, uraz czaszkowo-mózgowy czy neurodegeneracja, dochodzi do miejscowego niedotlenienia i utraty funkcji synaptycznych. Terapia HBOT poprawia utlenowanie neuronów, zwiększa neuroplastyczność oraz aktywuje komórki progenitorowe układu nerwowego.

Zgodnie z wynikami badań (m.in. Neuroscience Letters, Frontiers in Neurology), terapia tlenowa wspomaga procesy neuroregeneracyjne w następujących jednostkach:

• Udar niedokrwienny mózgu – zmniejsza objętość martwicy, poprawia funkcję obszarów penumbry (obszary potencjalnie odwracalnego uszkodzenia).
• Urazy czaszkowo-mózgowe (TBI) – poprawa pamięci operacyjnej i uwagi dzięki wzrostowi perfuzji czołowo-skroniowej.
• Choroba Alzheimera – spowolnienie progresji zaburzeń poznawczych poprzez redukcję stanu zapalnego i poprawę metabolizmu glukozy w mózgu.
• Zespół poudarowy i pourazowy (PPCS) – redukcja objawów takich jak mgła mózgowa, zaburzenia snu i drażliwość.
• Autyzm (ASD) – u części pacjentów obserwuje się poprawę funkcji językowych i społecznych, prawdopodobnie poprzez wpływ na metabolizm mitochondrialny.

Zastosowanie terapii hiperbarycznej w neurologii wciąż wymaga dalszych randomizowanych badań, ale w praktyce klinicznej, także w Polsce, bywa włączana jako element leczenia wspomagającego, szczególnie w ośrodkach rehabilitacji neurologicznej i prywatnych centrach terapii neurorozwojowej.

Jak terapia tlenowa poprawia rokowania u pacjentów onkologicznych, cukrzyków i osób po COVID-19

W klinice Nowa Ortopedia terapia hiperbaryczna (HBOT) jest wykorzystywana jako element wspierający proces leczenia i rekonwalescencji u pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz po ciężkich infekcjach wirusowych, takich jak COVID-19. Tlen hiperbaryczny, poprzez poprawę utlenowania tkanek i działanie przeciwzapalne, wykazuje szerokie zastosowanie w terapii wspomagającej.

Terapia hiperbaryczna nie jest leczeniem alternatywnym, tylko uzupełniającym, opartym na dobrze poznanych mechanizmach fizjologicznych. W Nowej Ortopedii wykorzystujemy HBOT przede wszystkim tam, gdzie kluczowym problemem jest niedotlenienie tkanek, przewlekły stan zapalny lub zaburzone gojenie. U pacjentów po COVID-19 obserwujemy poprawę tolerancji wysiłku, funkcji poznawczych i jakości snu, a u chorych z powikłaniami popromiennymi realne przyspieszenie regeneracji tkanek. To terapia, która nie działa objawowo, lecz na poziomie komórkowym. lek. med. — lekarz kliniki Nowa Ortopedia

U pacjentów onkologicznych, HBOT stosuje się głównie w leczeniu powikłań popromiennych (np. martwica kości, uszkodzenie śluzówek po radioterapii miednicy lub głowy i szyi). Tlen zwiększa angiogenezę w obszarach dotkniętych zwłóknieniem, poprawiając ukrwienie i umożliwiając regenerację. Badania wykazały także, że HBOT może wspierać funkcje układu odpornościowego i ograniczać hipoksję nowotworową, co pośrednio wpływa na skuteczność niektórych chemioterapeutyków (np. cisplatyny).

U pacjentów z cukrzycą, HBOT przyspiesza gojenie trudno gojących się ran, w tym zespołu stopy cukrzycowej – redukując ryzyko amputacji kończyn nawet o 50% (dane: Cochrane Database, 2022). Tlen pod ciśnieniem zwiększa aktywność fibroblastów i leukocytów w środowisku hiperglikemicznym, poprawiając zdolności obronne organizmu i przebudowę tkanek.

W przypadku zespołu post-COVID (PASC), HBOT wspomaga regenerację płuc, układu nerwowego i układu krążenia. Zwiększenie dyfuzji tlenu do tkanek uszkodzonych przez mikrozatory, stan zapalny i stres oksydacyjny wpływa na poprawę wydolności fizycznej, koncentracji oraz zmniejszenie uczucia przewlekłego zmęczenia.

Granice skuteczności terapii tlenowej i kiedy jej stosowanie może przynieść odwrotny efekt

Mimo szerokiego zastosowania, terapia hiperbaryczna nie jest uniwersalnym remedium i jej efektywność zależy od precyzyjnego doboru wskazań, czasu wdrożenia oraz stanu ogólnego pacjenta. Istnieją również sytuacje, w których nadmierne utlenowanie tkanek może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.

• Stres oksydacyjny – zbyt długa ekspozycja na wysokie stężenia tlenu może indukować uszkodzenia oksydacyjne komórek, szczególnie neuronów i śródbłonka.
• Tlenotok (oxygen toxicity) – przy zbyt dużym ciśnieniu parcjalnym tlenu (>3 ATA) może dojść do drgawek, zaburzeń świadomości i uszkodzenia płuc.
• Nowotwory szybko rosnące – w niektórych przypadkach istnieje obawa, że nadmierne utlenowanie może sprzyjać angiogenezie w guzie; dlatego HBOT nie jest stosowana jako terapia podstawowa w onkologii.
• Przeciwwskazania względne i bezwzględne – HBOT nie jest zalecana przy odmie opłucnowej, nieleczonym nadciśnieniu tętniczym, infekcjach dróg oddechowych i niewyrównanej cukrzycy.

Z tego powodu każda kwalifikacja do terapii tlenowej odbywa się na podstawie pełnej dokumentacji medycznej i oceny ryzyka, a cały cykl zabiegowy prowadzony jest pod nadzorem lekarza specjalisty.