110. rocznica śmierci Stanisława Witkiewicza — twórcy stylu zakopiańskiego

110 lat temu - i dziś pamiętamy: urodzony na Litwie malarz, architekt i pisarz, który uczynił z gór polską tożsamość. Poznajcie postać Stanisława Witkiewicza, jego drogę od Petersburga po Zakopane i ostatnie dni nad Adriatykiem.

• Zobacz, jak Witkiewicz ukształtował oblicze Zakopanego i wzniosłej architektury podhalańskiej
• Przeczytaj o ostatnich latach Witkiewicza w Lovranie i jego spuściźnie dla polskiej kultury

Zobacz, jak Witkiewicz ukształtował oblicze Zakopanego i wzniosłej architektury podhalańskiej

Stanisław Witkiewicz urodził się 8 maja 1851 roku w Poszawszu na Litwie w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Wczesne lata spędzone wśród litewskich krajobrazów zapadły mu głęboko w pamięć i później - podobnie jak Tatry - regularnie pojawiały się w jego twórczości.

Po ukończeniu gimnazjum kontynuował edukację artystyczną w Petersburgu, a następnie w Monachium. Tam zetknął się z nurtem realizmu i naturalizmu, które stały się podstawą jego poglądów artystycznych i krytycznych.

W latach 70. XIX wieku Witkiewicz osiadł w Warszawie i rozwijał karierę jako malarz oraz krytyk sztuki. Na łamach pism takich jak Wędrowiec i Tygodnik Ilustrowany energicznie bronił realizmu przed wpływami akademizmu, promując twórców pokroju Józefa Chełmońskiego i Aleksandra Gierymskiego.

Około 1890 roku sformułował koncepcję, którą nazwał „styl zakopiański” - autorski nurt w architekturze i sztuce użytkowej oparty na tradycjach budownictwa podhalańskiego. Czerpiąc z form góralskich chałup, Witkiewicz projektował wille, meble i drobne elementy zdobnicze, łącząc motywy rodzime z nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi. Do najbardziej rozpoznawalnych realizacji należą willa Koliba i willa Pod Jedlami w Zakopanem.

Przeczytaj o ostatnich latach Witkiewicza w Lovranie i jego spuściźnie dla polskiej kultury

Tatry były dla niego nie tylko warsztatem artystycznym, ale też źródłem refleksji literackiej. W książce Na przełęczy łączył opisy gór z rozważaniami o kulturze i charakterze ich mieszkańców. Był też autorem opowiadań, szkiców krytycznych i esejów, w których konsekwentnie głosił ideę sztuki narodowej zakorzenionej w rodzimej tradycji.

Choroba - gruźlica - zmusiła Witkiewicza do opuszczenia Zakopanego. Ostatnie lata życia spędził w Lovranie nad Adriatykiem, gdzie nadal pisał i prowadził korespondencję z przyjaciółmi. Zmarł 5 września 1915 roku.

Pozostawił po sobie szeroki dorobek artystyczny i ideowy testament, który pozostawił trwały ślad w architekturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku. Jego „styl zakopiański” stał się symbolem dumy z rodzimej tradycji i cenną inspiracją dla kolejnych pokoleń twórców.

Na podstawie: MBP Chrzanów