Problem cieśni nadgarstka: przyczyny, objawy i leczenie

Cieśń nadgarstka jest zespołem ucisku nerwu pośrodkowego, a nie „zwykłym bólem ręki”

Zespół cieśni nadgarstka (ZCN, ang. Carpal Tunnel Syndrome) wynika z podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, który anatomicznie jest przestrzenią o bardzo ograniczonej zdolności adaptacyjnej. Przez kanał nadgarstka przebiega nerw pośrodkowy oraz dziewięć ścięgien mięśni zginaczy palców, a nawet niewielki obrzęk pochewek ścięgnistych prowadzi do niedokrwienia nerwu i zaburzenia jego przewodnictwa. Klinicznie nie jest to problem mięśniowy ani stawowy, lecz neuropatia uciskowa, której przebieg ma charakter postępujący.

Najczęstszym mechanizmem patologicznym nie jest „praca przy komputerze”, lecz przewlekły stan zapalny tkanek miękkich, powodujący wzrost ciśnienia śródkanałowego powyżej wartości krytycznych dla nerwu pośrodkowego. W badaniach wykazano, że już ciśnienie przekraczające 30 mmHg prowadzi do zaburzeń mikrokrążenia nerwu i objawów parestezji.

Do udokumentowanych przyczyn zespołu cieśni nadgarstka należą:

• przewlekłe przeciążenia związane z powtarzalnym zgięciem i wyprostem nadgarstka,
• predyspozycje anatomiczne, w tym wąski kanał nadgarstka lub zmiany pourazowe,
• choroby zapalne, szczególnie reumatoidalne zapalenie stawów i zapalenia pochewek ścięgnistych,
• zaburzenia metaboliczne, głównie cukrzyca, prowadząca do neuropatii i obrzęku tkanek,
• zmiany hormonalne, zwłaszcza w ciąży, menopauzie i niedoczynności tarczycy,
• płeć żeńska, co wiąże się z różnicami anatomicznymi i hormonalnymi potwierdzonymi epidemiologicznie.

Zignorowanie mechanizmu ucisku nerwu skutkuje jego trwałym uszkodzeniem, co klinicznie objawia się zanikiem mięśnia kłębu kciuka i nieodwracalnym osłabieniem chwytu.

Objawy cieśni nadgarstka wynikają z niedokrwienia nerwu, a nie ze „zmęczenia ręki”

Pierwszym objawem zespołu cieśni nadgarstka jest nocne drętwienie palców I–III oraz promieniowej części palca IV, często budzące pacjenta ze snu. Mechanizm ten wynika z fizjologicznego wzrostu ciśnienia tkankowego w nocy oraz zgięciowego ustawienia nadgarstka. Wraz z progresją choroby pojawia się ból promieniujący do przedramienia, osłabienie siły chwytu oraz zaburzenia precyzji ruchów.

Objawy o znaczeniu klinicznym obejmują:

• parestezje nasilające się w nocy i nad ranem,
• uczucie „prądu” w palcach przy dłuższym utrzymaniu nadgarstka w zgięciu,
• spadek siły chwytu i trudności w czynnościach precyzyjnych,
• dodatnie testy prowokacyjne (Phalena, Tinela),
• w zaawansowanych przypadkach zanik mięśni kłębu kciuka.

Na tym etapie leczenie zachowawcze ma ograniczoną skuteczność, a opóźnianie diagnostyki zwiększa ryzyko trwałych deficytów neurologicznych.

Diagnostyka cieśni nadgarstka opiera się na badaniu klinicznym i EMG, a nie na samym USG

Rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka opiera się na korelacji obrazu klinicznego z badaniami czynnościowymi. Złotym standardem pozostaje elektromiografia (EMG) i badanie przewodnictwa nerwowego, które pozwalają ocenić stopień uszkodzenia nerwu pośrodkowego oraz odróżnić ZCN od radikulopatii szyjnej czy polineuropatii.

USG nadgarstka ma znaczenie pomocnicze – umożliwia ocenę obrzęku nerwu i struktur towarzyszących, ale nie zastępuje EMG w kwalifikacji do leczenia operacyjnego. W praktyce klinicznej w Krakowie decyzja terapeutyczna opiera się na stopniu zaburzeń przewodnictwa, a nie wyłącznie na nasileniu bólu.

Leczenie cieśni nadgarstka – od terapii zachowawczej do chirurgicznego odbarczenia nerwu

We wczesnych stadiach zespołu cieśni nadgarstka możliwe jest leczenie cieśni nadgarstka zachowawczo, którego celem jest obniżenie ciśnienia w kanale nadgarstka i zmniejszenie stanu zapalnego. Obejmuje ono:

• czasowe unieruchomienie nadgarstka w pozycji neutralnej,
• farmakoterapię przeciwzapalną lub iniekcje sterydowe pod kontrolą USG,
• fizjoterapię ukierunkowaną na mobilizację nerwu pośrodkowego i normalizację napięć mięśniowo-powięziowych.

W przypadkach umiarkowanych i ciężkich jedyną metodą przyczynową pozostaje chirurgiczne przecięcie troczka zginaczy, które prowadzi do trwałego obniżenia ciśnienia w kanale nadgarstka. Zabieg ten, wykonywany w trybie chirurgii jednego dnia, charakteryzuje się wysoką skutecznością i niskim odsetkiem powikłań.

Jak podkreśla dr Jarosławski, traumatolog i ortopeda z Nowa Ortopedia w Krakowie:

„Cieśń nadgarstka nie cofa się sama. Jeżeli EMG pokazuje istotne uszkodzenie nerwu, leczenie operacyjne nie jest porażką terapii zachowawczej, tylko jej naturalnym i skutecznym uzupełnieniem. Największym błędem jest zwlekanie do momentu zaniku mięśni.”

Właściwie zaplanowane leczenie, oparte na rzetelnej diagnostyce i doświadczeniu zespołu ortopedyczno-rehabilitacyjnego, pozwala w większości przypadków na pełny powrót funkcji ręki i zapobieganie trwałym powikłaniom neurologicznym.

FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące cieśni nadgarstka

Czy cieśń nadgarstka może ustąpić samoistnie?

Nie. Zespół cieśni nadgarstka jest neuropatią uciskową, a nie przejściowym przeciążeniem. Objawy mogą okresowo słabnąć, ale mechanizm choroby – podwyższone ciśnienie w kanale nadgarstka – pozostaje. Brak leczenia prowadzi do postępującego uszkodzenia nerwu pośrodkowego, które w zaawansowanych stadiach staje się nieodwracalne.

Czy praca przy komputerze jest główną przyczyną cieśni nadgarstka?

Praca biurowa nie jest samodzielną przyczyną zespołu cieśni nadgarstka. Najczęściej działa jako czynnik nasilający objawy u osób z predyspozycją anatomiczną, stanem zapalnym pochewek ścięgnistych lub chorobami metabolicznymi. W praktyce klinicznej częściej przyczyną są procesy zapalne i zaburzenia hormonalne niż sama ergonomia stanowiska pracy.

Kiedy fizjoterapia ma sens w leczeniu cieśni nadgarstka?

Fizjoterapia ma zastosowanie wyłącznie w łagodnych i wczesnych postaciach zespołu cieśni nadgarstka, gdy nie stwierdza się istotnych zaburzeń przewodnictwa w badaniu EMG. Terapia obejmuje wtedy mobilizację nerwu pośrodkowego, pracę na tkankach miękkich i czasowe odciążenie nadgarstka. W stadiach umiarkowanych i ciężkich fizjoterapia nie zastępuje leczenia operacyjnego.

Czy badanie EMG jest zawsze konieczne?

Tak, jeżeli rozważane jest leczenie operacyjne lub gdy objawy utrzymują się mimo leczenia zachowawczego. EMG pozwala określić stopień uszkodzenia nerwu pośrodkowego i odróżnić cieśń nadgarstka od innych przyczyn drętwienia ręki, takich jak dyskopatia szyjna czy polineuropatia. USG nadgarstka nie zastępuje badania EMG.

Jak długo trwa rekonwalescencja po operacji cieśni nadgarstka?

Odbarczenie nerwu pośrodkowego jest zabiegiem o krótkim czasie rekonwalescencji. Powrót do lekkich czynności dnia codziennego możliwy jest zazwyczaj po kilku dniach, a pełna sprawność ręki wraca w ciągu kilku tygodni. Czas regeneracji nerwu zależy od stopnia jego uszkodzenia przed operacją – im wcześniej wykonany zabieg, tym lepsze rokowanie.

Czy zastrzyki sterydowe leczą cieśń nadgarstka?

Iniekcje sterydowe zmniejszają stan zapalny i mogą czasowo złagodzić objawy, ale nie usuwają przyczyny ucisku nerwu. Są traktowane jako metoda przejściowa lub diagnostyczna. W przypadku nawrotu objawów lub utrzymujących się zaburzeń przewodnictwa nerwowego leczenie operacyjne pozostaje metodą definitywną.

Czy nieleczona cieśń nadgarstka może prowadzić do trwałego uszkodzenia ręki?

Tak. Długotrwały ucisk nerwu pośrodkowego prowadzi do jego niedokrwienia, zaniku mięśni kłębu kciuka i trwałego upośledzenia chwytu. Na tym etapie nawet leczenie operacyjne nie zawsze przywraca pełną funkcję ręki.

Czy operacja cieśni nadgarstka jest bezpieczna?

Odbarczenie kanału nadgarstka jest jedną z najczęściej wykonywanych procedur w chirurgii ręki i charakteryzuje się bardzo wysokim odsetkiem powodzenia. Ryzyko powikłań jest niskie, szczególnie gdy zabieg wykonywany jest w wyspecjalizowanym ośrodku ortopedycznym, a rehabilitacja pooperacyjna prowadzona jest zgodnie z protokołami.

Materiał powstał we współpracy ze specjalistami z kliniki Nowa Ortopedia w Krakowie. Treść została opracowana w oparciu o aktualną wiedzę medyczną, doświadczenie kliniczne zespołu ortopedów, traumatologów i fizjoterapeutów oraz obowiązujące standardy diagnostyki i leczenia zespołu cieśni nadgarstka.